ABECADŁO KASZUBSKIE

Według Bedekera kaszubskiego ...“zwą je też alfabetem, hieroglifami lub nutami kaszubskimi.Znane jest na całych Kaszubach. Kiedy i gdzie powstało, kto je ułożył, nie wiadomo. Istniało, odkąd pamiętają najstarsi. Choć dziś ta dziwna pieśń brzmi zabawnie, dawniej spełniała niezwykłą i ważną rolę. Strzegła przed zapomnieniem rodzimej mowy, którą tępił pruski germanizator. Uczyła dzieci nazw kaszubskich, i w szkole i w życiu codziennym uporczywie zastępowanych przez obco brzmiące słowa niemieckie.

alfabet kaszubski

Tekst abecadła, zależnie od okolic, różni się nieco. Zamieszczony obok pochodzi z powiatu bytowskiego, gdzie najdłużej, aż do roku 1945, było ono owym prawdziwym abecadłem. Melodia ppieśni – monotonna, p charakterze śpiewnej deklamacji – wszędzie jest ta sama. Abecadła nie śpiewa się jednak tak po prostu. Niezbędne są akcesoria: obrazkowa ilustracja tekstu i patyk. Śpiewający solo lub prowadzący chór wskazuje patykiem poszczególne obrazki, początkowo po kolei, a nast.ępnie na wyrywki, powtarzając wszystkie nazwy wymienione w ostatniej i poprzednich zwrotkach. W sumie tych zwrotek jest sześć. W całości, to jest z powtórzeniami przytoczona jest tu tylko ostatnia, a z pierwszych pięciu jedynie tekst zasadniczy:

nuty kaszubskie

To je krótczi, to je dłudźi
To cesarza stolëca.

To są basë, to są skrzypczi
To oznaczô szlachccëca

To je rydl, to je tycz
To są chojnë, widłë gnojné

To je krzëwé, to je prosté
To je osné koło wozne

To są hôczi, to są ptôczi
To są prusczi półtrojôczi

To je całé, to je pół
To je oseł, a to wół

Bulwë, wrëczi,
naszô biôłô marchew,
cały, pół, oseł wół,
hôk, ptôk, półtrojôk,
osné koło wozne,
krzëwé, prosté
chojnë, widłë gnojne,
rydl, tycz, oznaczô szlachcëca,
basë, skrzypczi, krótczi, dłudźi
to cesarza stolëca...”