KASZUBSCY KOLĘDNICY

1.Zapoznanie z wyglądem i rolą kaszubskich kolędników

2.Budzenie więzi emocjonalnej z tradycjami regionalnymi.



Wigilijne wędrowanie “ Gwiôzdki ” czy “ Gwiżdżów ” jest zależnie od terenu, dość zróżnicowane. W niektórych wsiach i osiedlach “ Gwiôzdka ” to jeden mężczyzna, który ubrany w wywrócony na lewą stronę kożuch, przepasany słomianym powrozem, w baraniej czapce i masce zwanej “ larwą ” chodzi z dzwonkiem od domu do domu. Pyta dzieci katechizmu i pacierza, nieumiejętnie karci i uderza “ korbaczem ”, a dobre i posłuszne wynagradza zwykłymi cukierkami bądź orzechami. Bywa, że rozdaje powierzone przez rodziców prezenty gwiazdkowe, zawsze jednak przed wręczeniem upominku poddaje dziecko egzaminowi z religii.

Gdzie indziej za “ Gwiôzdki ” przebierają się mężczyźni, najczęściej nieżonaci. Prawdziwym rarytasem jest kolędowanie grupy przebierańców, których liczba waha się od 7 do 12 osób. Dziś występowanie takiej bogato ucharakteryzowanej grupy ogranicza się do kilkunastu miejscowości. Jest to wynikiem rozbicia wspólnoty wiejskiej przez subkulturę telewizyjną. Ludzie zamknęli się w kręgu własnych spraw, rozpadają się tradycyjne więzi sąsiedzkie.

policjant

Policjant

W zespole przebierańców na pierwszym miejscu należy wymienić postać “ Szindara ” – czyli policjanta, który oprowadza całą grupę i nią kieruje. Wchodząc do domu pyta: “ Chceta wa lëdzë Gwiôzdkę widzec? ”.

kominiarz

Kominiarz

Jeśli odpowiedź jest twierdząca, albo kiedy gospodarz jest nie zdecydowany, czereda przebierańców wchodzi do mieszkania. Idzie więc kominiarz, który natychmiast udaje się do paleniska kuchennego i jeśli zastanie tam popiół wygarnia go ręką na podłogę, po czym wypisuje gospodarzowi symboliczny rachunek za wykonaną usługę. Podchodzi po kolei do wszystkich domowników, wita się z każdym, głaszcze po policzkach dziewczęta i smaruje je sadzą wyjmowaną z woreczka, co wywołuje salwy śmiechu.

Purtk

Diabeł Purtk

Wielce komiczną postacią w orszaku jest diabeł “ Purtk ” , który goni wkoło i stara się każdemu dokuczyć drewnianymi widłami. Ze względu na przerażającą maskę jest on postrachem szczególnie dla dzieci. Diabeł w orszaku maszkar ma przpominać ludziom, że mimo przyjścia na świat Pana Jezusa szatan pozostaje nadal groźny. Niektórzy obecność “ Purtka ” łączą z końcem roku, z czasem obrachunku i gotowością na Sąd Ostateczny. Diabeł ma też ostrzegać grzeszników przed złym postępowaniem i straszyć piekłem.

śmierć

Śmierć

Majestatyczna i nieruchawa “ Śmierć ”, cała przebrana w białe szaty przypomina wszystkim, że każdy musi umierać, a niegrzecznym dzieciom grozi piekłem i “ Purtkiem ”. Podobnie jak postać diabła, śmierć ma przypominać o rzeczach ostatecznych. W ogólnej opinii śmierć jest uważana za osobę, duchową postać, która przychodzi do każdego człowieka, kiedy nadejdzie jego godzina. Jej przyjście jest zapowiadane przez różne znaki

baba i dziad

Dziad i Baba

Do zespołu kolędników należą teą“ Baba ” i “ Strëch ”, których zadaniem jest zabawianie domowników stylizowaną sprzeczką małżeńską, przerywaną od czsu do czsu rękoczynami, ale kończącą się zgodnym, wesołym tańcem. “ Baba ” ma ze sobą duży pleciony kosz, który przed odejściem podstawia gospodyni pod nos, aby coś do niego włożyła. Skarży się przy tym na trudne czasy i biedę swoich dzieci.

Bocian

Bocian

Nieodłącznym członkiem grupy jest bocian, który pierwsze swe kroki kieruje ku garnkom w kuchni lub w komorze, aby wyciągnąć swoim długim dziobem kawałek przygotowanego na święta mięsiwa lub kiełbasy.

Gwiôzdka

Gwiôzdka

Cały obwiązany plecionką ze słomy wkracza “ Gwiôzdka ”, który wygrażając trzymanym w ręce biczem lub pasem tzw. “ korbaczem ” owiniętym słomą, robi dzieciom egzamin z pacierza i zależnie od wyników wynagradza cukierkiem lub karze uderzając delikatnie po tyłku. On też zależnie od uzdolnień i zwyczaju, składa w imieniu wszystkich życzenia gospodarzowi.

Źyczenia “ Gwiôzdki ” dla gospodarzy, zanotowane w Lewinie:

Za gościnę dziękujemy,
zdrowia, szczęścia Wam życzymy,
Byście mieli to co trzeba,
a po śmierci szli do nieba.

Oto fragmenty innej wersji:

Wiwat, wiwat już idziemy,
za kolędę dziękujemy.
Już idziemy od chatki do chatki,
by pocieszyć nasze dziatki.
By posłuszne zawsze były,
ze sobą się nie kłóciły.
Kury i kurczęta, krowy i cielęta,
świnie i prosięta,
by się Wam tłuste chowały,
daj to Panie Boże gospodarzowi dobrodziejowi!